Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Рабби азза ва жалладан ривоят қилиб (ҳадиси қудсийда) бундай деганлар: «Одам боласининг ҳар бир қилган (солиҳ) амали ўн баробардан етти юз баробаргача кўпайтириб берилади. Аллоҳ азза ва жалла айтди: “Фақат рўза мустасно. Албатта, у Мен учундир ва унинг мукофотини Ўзим берурман. (Чунки банда) Мен учун шаҳвати ва таомидан воз кечади”. Рўзадор учун икки хурсандчилик бор: бир хурсандчилик ифтор пайтида, яна бир хурсандчилик Роббига йўлиққанда. Рўзадор оғзининг ҳиди Аллоҳнинг ҳузурида мушкнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир» (Имом Муслим ривояти).
Рўзанинг бундай илоҳий инъомга сазовор бўлишига сабаб – унда нафс билан курашиш, шаҳватга қарши туриш ва тақво мақомига кўтарилиш борлигидир.
Рўза уч қисмга бўлинади.
Фарз рўза: Бу Рамазон ойининг рўзасидир.
Вожиб рўза: Каффоратлар (гуноҳ эвазига тутиладиган рўза) ва назр қилинган рўзалар.
Мандуб (мустаҳаб) рўза: Йилнинг қолган кунларида тутиладиган ихтиёрий рўзалар. Бундан беш кун мустасно (бу кунларда рўза тутиш ман этилган): Рамазон ҳайити, Қурбон ҳайити ва Ташриқ кунлари (Қурбон ҳайитидан кейинги уч кун).
Динимиз бизни амал қилишга ундаган рўза одобларидан баъзиларини зикр этамиз.
Биринчи: Рўзадорнинг рўза пайтидаги одоблари.
Кундузи ибодат билан машғул бўлиш: Вақтини ўйин-кулги, ҳазил-ҳузул ва вақтни беҳуда сарфлаш билан ўтказмаслик.
Кўзни тийиш ва тилни ҳаромдан сақлаш: Ғийбат, миш-миш, ёлғон, бўҳтон ва алдовдан узоқ бўлиш. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Ким ёлғон гапиришни ва унга амал қилишни тарк қилмаса, унинг таоми ва ичимлигини тарк қилишига Аллоҳнинг эҳтиёжи йўқ” (Имом Бухорий ривояти).
Ривоят қилинишича, Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам даврларида икки аёл рўза тутиб, одамларни ғийбат қилади. Пайғамбар алайҳиссалом уларга идиш бериб, қусишни буюрадилар. Улар қон, йиринг ва гўшт парчаларини қусишади. Шунда у зот: “Бу иккиси ҳалол нарсадан (таомдан) рўза тутиб, ҳаром нарса билан (одамларнинг гўштини ейиш/ғийбат билан) оғиз очишди”, дедилар (Имом Абу Яъло ривояти).
Иккинчи: Саҳарлик одоблари
Саҳарликни кечиктириш: Токи саҳарликдан сўнг дарҳол бомдод намози вақти кирсин. Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу айтади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан саҳарлик қилдик, сўнг намозга турдик”. Ундан: “Саҳарлик билан намоз орасида қанча вақт бор эди?” деб сўралганда, “Эллик оят (ўқиш) миқдорича”, деб жавоб бердилар (Муттафақун алайҳ).
Истиғфор ва дуо: Саҳар вақти дуолар ижобат бўлади.
Бомдод намози: Бомдод намозини жамоат билан ўқишга ҳарис бўлиш лозим. Пайғамбаримиз: “Зулматларда масжидларга юриб борувчиларга қиёмат кунидаги мукаммал нур хушхабарини беринг”, деганлар.
Учинчи: Ифторлик одоблари
Ифторни тезлаштириш: Қуёш ботиши билан ифторлик қилишга шошилиш суннатдир.
Хурмо ва сув билан очиш: Агар имкон бўлса, оғизни аввал хурмо билан, агар у бўлмаса сув билан очиш лозим, чунки сув покловчидир.
Маъсур дуолар: Ифтор пайтида: “Аллоҳумма лака сумту ва ‘ала ризқика афтарту” (Аллоҳим, Сен учун рўза тутдим ва берган ризқинг билан ифтор қилдим) каби дуоларни ўқиш.
Овқатланишда меъёр: Таровеҳ намозига тайёргарлик кўриш учун меъёридан ортиқ еб юбормаслик керак. Зеро, инсон тўлдирадиган идишларнинг энг ёмони қорнидир.
Рўзадорларга ифторлик бериш: Бошқаларга ифторлик қилиб бериш катта ажрга эга бўлиб, бунда ифторлик берган кишига рўзадорнинг ажридан бирон нарса камайтирилмаган ҳолда ўша рўзадор эришган ажр берилади.
Тўртинчи: Рамазон ойининг умумий одоблари
Узрли кишиларнинг одоблари: Агар мусулмон киши шаръий узр билан рўза тута олмаса, бошқаларнинг ҳиссиётини ҳурмат қилиб, ошкора еб-ичмаслиги лозим.
Қуръон тиловатини кўпайтириш: Рамазон – Қуръон ойидир. Жаброил алайҳиссалом Рамазонда Пайғамбаримиз билан Қуръонни дарс қилар эдилар.
Эътикоф ўтириш: Рамазоннинг охирги ўн кунлигида масжидда эътикоф ўтириш суннатдир.
Қадр кечасини излаш: Бу муборак кечани Рамазоннинг охирги ўн кунлигидаги тоқ кечаларидан излаш лозим.
Фитр садақаси: Муҳтожларнинг манфаатини ўйлаб, фитр садақасини Рамазон тугашидан олдинроқ бериш мустаҳабдир. У ҳар бир мусулмон учун вожиб (фарз) амалдир.
Зикриё НОРҚУЛОВ,
Бекобод тумани “Қўштамғали” масжиди имом-хатиби

Fitrat.uz Ўзбекистон мусулмонлари идораси Тошкент вилояти вакиллиги