Шайх Абу Мансур Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Маҳмуд Мотуридий тахминан 870 йили ҳозирги Самарқанд вилоятининг Мотурид қишлоғида туғилиб, 975 йили вафот этган. У Самарқанднинг Чокардиза қабристонига дафн этилган. Мотуридий хусусий муаллимларда, сўнгра эса Самарқанд мадрасаларида таҳсил кўрган. Олим умр бўйи Самарқанд мадрасаларида мударрислик қилган. Мотуридий “Китоб – ат тавҳид”, “Китоб ал-усул”, “Таъвилот ал Қуръон” (Қуръон тафсири) cингари ўнлаб илмий-назарий асарлар, “Насиҳатнома” асарлар муаллифидир. Буюк олимнинг ислом таълимоти софлигини асрашда хизмати катта. Навоий “Насойим-ул-муҳаббат”да Мотуридийнинг руҳий-илоҳий қудрати ҳақида алоҳида ҳикоят келтирган. Унинг “Насиҳатнома”си Х аср Насиҳатномасининг энг яхши намуналаридан бўлиб, китобхонни илм ўрганишга, касб эгаллашга, яхши хулқ эгаси, инсонпарвар, ширинсухан, саховатпеша бўлишга ундайди.
Қуйида ушбу асардан таржимани эътиборингизга ҳавола этамиз.
БИРИНЧИ БОБ
– Худога такя қилмоқ керак. Нимани хоҳласанг У беради.
– Уни асра, У ҳам сени асрайди.
– У берганни ҳеч ким тортиб ололмайди.
– Унга ким итоат этса, ҳамма унга фармонбардор бўлади.
– Кимдаким Ундан қўрқса, бошқалар сендан қўрқишади.
– Тавҳидни умринг сармояси деб бил.
– Дунёпараст бўлма, Худонинг душманини севган бўласан.
– Чин эътиқод безавол ганждир.
– Мартабани сабрдан изла.
– Қуролингни илмдан яса.
– Саховатпеша бўл.
– Фақирликни фахр бил.
– Охират йўл озуқасини тақводон кўзла.
– Охират йўлини тақводан қур.
– Ибодатдан шодлик иста.
– Ростгўйликда камол изла.
– Ўлимни асло унутма.
– Шодликни ибодатдан кўзла.
– Ҳақ ҳукмига рози бўл.
– Фаришталар, Расули акрам ва Аллоҳ китобини ҳурмат қил.
– Ҳақ сўзини имон бил.
– Яхшилар билан дўстлаш.
– Ўзингдан қочиб Ҳаққа етгин.
– Ҳалолни-ҳалол, ҳаромни-ҳаром билишга ўрган.
– Душманга озор берма, аммо қўлингдан келса маҳв эт.
– Хорлик истасанг хиёнатчи бўл.
– Беъманилардан ҳазар қил.
– Нодонни тирик санама.
– Сабрли бўл, муродингга етасан.
– Ҳар бир ишда ҳамкор изла.
– Ўзликни англашни буюк хислат бил.
– Донишингни хор қилма.
– Кам гапир, оз егину кам ухла.
– Хилофкорликдан қоч, Аллоҳдан ноумид бўлма.
ИККИНЧИ БОБ
– Тақвони қўрқмас аскар бил.
– Доно кўринган нодондан ҳазар қил.
– Илмда ҳаммадан камтар бўл.
– Ўрган ва ўзгаларга ўргатгин.
– Эшитмаган нарсанг ҳақида гапирма.
– Бировга ҳаддан ташқари танбеҳ ҳам берма, беҳудага мақтама ҳам.
– Қулоғинг билан эшитганингни маҳкам тут.
– Рост гапиру ўзгаларнинг айбини ковлама.
– Сўрамасалар жавоб берма, айтмаган жойга борма.
– Харид қилинмайдиган нарсани сотма.
– Олинмайдиган нарсани сотма.
– Калтак емайин десанг, бегуноҳга қўл кўтарма.
– Яхшиликни жондан изла.
– Ўзгалар қалбини овламоқчи бўлсанг, яхшилик қилишга одатлан.
– Балони такобирлик натижаси бил.
– Қалбингни ҳасад ўти билан куйдирма.
– Балодан ибрат ол.
– Ҳамиша сир асровчи бўл.
– Жафопеша бўлма.
– Меъёри билан егин, низоми билан гапиргин.
– Хушхулқ ва беозор бўл.
– Тавфиқни Худонинг фазилати бил.
– Кишиларга қаттиқ гапирувчи бўлма.
– Бойликни иқбол бил, уни харж этмасликни эса бадбахтлик бил.
УЧИНЧИ БОБ
– Ҳар кимнинг нонини ея берма, аммо ҳаммага нон едир.
– Молу давлат орқасидан югурувчи бўлма.
– Ҳақ хикматини илмингдан афзал бил.
– Илмингни эҳтиёт қил.
– Аллоҳ ҳикматини ўз билимингдан юксак бил.
– Ўзингни таъриф этишдан сақлан.
– Ҳамиша Аллоҳ шукронасида бўл.
– Жонни омонат бил.
– Аллоҳни ҳамиша бергувчи, деб бил.
– Умрингни иноят бил.
– Тадбирни тақдир билан боғла.
– Соғликни ғанимат бил.
– Охири зиён келтирадиган фойданинг атрофида ўралашма.
– Ажални ҳеч қачон фаромуш қилма.
– Илм ўрганишдан асло тинчима.
– Калондаҳанлик қилма.
– Насияни мол деб билма.
– Мартабаю иззатни илмдан изла.
– Шаҳват асири бўлма.
– Афв этмоқни ҳеч кимдан дариғ тутма.
– Рост йўлда енгилтаклик қилма.
– Сулҳнинг иложи бўлмаса, жанг¬дан қочма.
– Душманни ҳақир билма.
– Дўстинг минг бўлса ҳам кам.
– Ҳар қандай душмандан эҳтиёт бўл.
– Сендан қўрққандан сен ҳам қўрқ.
– Душманингнинг душмани билан дўст тутин.
– Дўстларингнинг дўстлари орасида бўл.
– Дўстингнинг душманидан ғофил бўлма.
– Раҳмсизга шафқат қилма.
– Нокасдан қарз олма.
– Аждодларинг қадрини эъзозла.
– Жоҳил зоҳидга инонма.
– Омонатга хиёнат қилгувчи бўлма.
– Синамаган одам билан сафарга чиқма.
– Ҳирсу хусуматни нажосат бил.
– Ўз мисқолингни ўзгалар ботмонидан афзал бил.
– Одамларнинг олдида нима десанг, орқасидан ҳам ўшани гапир.
– Бировнинг молига муҳтож экансан, билгилки, унинг қулисан.
ТЎРТИНЧИ БОБ
– Беҳудаликни офатларнинг боши бил.
– Бировнинг миннатини кўтару, миннат қилгувчи бўлма.
– Тилингни ҳамиша дашномдан тийгил.
– Ҳожат чиқаришни буюк иш деб бил.
– Яхшилик қилганингни айтиб юргувчи бўлма.
– Ёмонликни офатларнинг боши, деб бил.
– Ёмонларга ёрдамлашма.
– Дўстларингни ёмонлагувчи бўлма.
– Ёмонларни ўзингга йўлатма.
– Душманинг билан иноқлашган дўстдан қўрқ.
– Ўзгалар ғамидан хурсанд бўлма.
– Сенга иши тушган одамни ранжитма.
– Туҳмат бор жойдан қоч.
– Ота хатоси учун танбеҳ берма.
– Султонга густоҳлик қилма.
– Дарвеш қардошингни шод тут.
– Ғамгусор бўладигангагина дардингни айт.
– Шаробу таомни кам е, кўпини ўзгага бер—эсин.
– Халқ билан шундай яшаки, улар ҳамиша сен билан бўлишсин.
– Шуҳратмандликда ўзингдан кетма.
– Бировларнинг ғамидан шодланувчи бўлма.
(давоми бор….)
Ўзбекистон халқаро ислом академияси
Қуръоншунослик йўналиши
1-босқич магистранти
Тожиддинов Абдусамад Абдулбосит ўғли

Fitrat.uz Ўзбекистон мусулмонлари идораси Тошкент вилояти вакиллиги