Басимон келтирган ва солиҳ амалларни қилганларгина равзада хурсандчилик қилурлар.

Бош саҳифа / Мақолалар / Меҳмондўстлик ва меҳмон кутиш одоби

Меҳмондўстлик ва меҳмон кутиш одоби

Уламолар Қуръони Карим ва Суннатга асосланган ҳолда ҳар бир мусулмон билиши ва татбиқ қилиши лозим бўлган меҳмондўстлик одобларини зикр қилганлар:

1.Меҳмонни ҳурмат қилиш.

أبي هريرة رضي الله عنه أنَّ النبي صلى الله عليه وسلم قال: «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ باللّه وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ«

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимки Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, меҳмонини ҳурмат қилсин”, – дедилар (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).

Меҳмондорчиликнинг муддати уч кундир.

أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «الضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Меҳмондорчилик уч кундир. Ундан ошиғи унга садақадир”, – дедилар (Бухорий).

2. Меҳмонларни очиқ юз ила кутиб олиш.

عن ابن عباس رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم لما قدم وفد عبد القيس قال: «مَرْحَبًا بِالْوَفْدِ الذينَ جَاءوا غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига Абдул Қайснинг элчилари келганда:

– Марҳабо, (Эй Абдул Қайснинг) вакиллари, афсус чекмаган ва ҳижолат қилмаган ҳолда марҳамат қилинглар”, дея кутиб олдилар.

3. Меҳмонга ортиқча такаллуф қилмаслик.

روى الإمام أحمد في مسنده من حديث قيس أن سلمان دخل عليه رجل فدعا له بما كان عنده، فقال: لولا أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهانا – أو أنَّا نهينا – أن يتكلف أحدنا لصاحبه، لتكلفنا لك

Имом Ахмад Муснадларида ушбу  ҳадисни ривоят қиладилар: Салмон Форсий розияллоҳу анҳунинг уйларига бир киши келди. Унинг ўзида бор бўлган сифатларни айтиб дуо қилдилар. Сўнг: “Агар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам биримиз дўсти учун такаллуф қилишдан бизларни қайтармаганларида эди, сенга такаллуф қилган бўлар эдик”, дедилар.

4. Ўзидан ва аҳли оиласидан кўра меҳмонини афзал кўриши ва эҳтиром кўрсатиши.

عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللّه صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ: إِنِّي مَجْهُودٌ، فَأَرْسَلَ إِلَى بَعْضِ نِسَائِهِ، فَقَالَتْ: وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عِنْدِي إِلا مَاءٌ، ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أُخْرَى، فَقَالَتْ مِثْلَ ذَلِكَ، حَتَّى قُلْنَ كُلُّهُنَّ مِثْلَ ذَلِكَ: لا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عِنْدِي إِلا مَاءٌ، فَقَالَ: «مَنْ يُضِيفُ هَذَا اللَّيْلَةَ رَحِمَهُ اللَّه؟» فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَقَالَ: أَنَا يَا رَسُولَ اللّه، فَانْطَلَقَ بِهِ إِلَى رَحْلِهِ، فَقَالَ لامْرَأَتِهِ: هَلْ عِنْدَكِ شَيْءٌ؟ قَالَتْ: لا، إِلا قُوتَ صِبْيَانِي، قَالَ: فَعَلِّلِيهِمْ بِشَيْءٍ، فَإِذَا دَخَلَ ضَيْفُنَا أَصْبِحِي السِّرَاجَ وَأَرِيهِ أَنَّا نَأْكُلُ، فَإِذَا أَهْوَى لِيَأْكُلَ فَقُومِي إِلَى السِّرَاجِ حَتَّى تُطْفِئِيهِ، قَالَ: فَقَعَدُوا وَأَكَلَ الضَّيْفُ، فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ: «قَدْ عَجِبَ اللَّه مِنْ صَنِيعِكُمَا اللَّيْلَةَ

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига бир киши келиб:

– Эй Аллоҳнинг расули, қорним жуда оч, – деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам у билан аёлларининг уйларига бордилар. Лекин уларнинг уйларида сувдан бўлак ҳеч нарса йўқ эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларнинг олдига келиб:

– Бу инсонни ким бу кеча меҳмон қилса, Аллоҳ таоло унга раҳм қилади, – дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб:

– Мен меҳмон қиламан, эй Аллоҳнинг расули, – деди. Ансорий киши меҳмонни уйига олиб келиб, аёлига:

– Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг меҳмони келди. Бирор нарсанг борми? – деди. Шунда унинг аёли:

– Аллоҳга қасамки, болаларнинг овқатидан бўлак ҳеч нарсамиз йўқ, – деб жавоб берди.

– Агар болалар овқат сўрасалар, чироқни ўчириб, уларни овутгин ва ухлатиб қўйгин, бу кеча биз қорнимизни беркитамиз, – деди. Шундай қилдилар.

Эртасига Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига боришди. Ул зот:

– Аллоҳ таоло бу киши билан унинг аёлининг ишидан ажабланди ва ушбу оятини нозил қилди.

ويؤثرون على انفسهم ولو كان بهم خصاصة.  ومن يوق شخ نفسه فأولئك هم المفلحون

Ҳамда ўзларида эҳтиёж бўла туриб, (эҳсон қилишда бошқа муҳтожларни) ихтиёр қилурлар (Ҳашр сураси 9-оят), – дедилар.

5. Меҳмонларига очиқ юз ила муомала қилиши, уларнинг ташрифидан хурсандчилигини изҳор қилиши, уларнинг кўнглига оғир ботадиган сўзни айтмаслиги, меҳмонини хизматга қўймаслиги ва уларга таом таклиф қилиши.

Аллоҳ таоло Қуръони Каримда ўзининг Халили Иброҳим алайҳиссаломнинг меҳмонларининг қиссасида шундай марҳамат қилади.

هل أتاك حديث ضيف إبراهيم المكرمون 24 إذ دخلو عليه فقالوا سلاما قال سلام قوم منكرون 25  فراغ الى أهله فجاء بعجل سمين 26  فقربه اليهم قال ألا تأكلون 27

(Эй, Муҳаммад) Сизга Иброҳимнинг азиз меҳмонлари ҳақидаги хабар келдими? Ўшанда улар (Иброҳим) ҳузурига кириб: “Салом” – дейишганда, у ҳам: “Салом! (Булар) нотаниш қавм–ку!” –деди. Сўнгра у аста оиласи олдига чиқиб, бир семиз бузоқни (сўйиб, пишириб) келтирди. Уни уларга яқин келиб, “(Таомдан) емайсизми?” – деди (Зориёт сураси 24-27-оятлар).

Иброҳим алайҳиссалом ва у кишининг меҳмонлари ҳақидаги ушбу оятдан бир неча меҳмондорчилик одоблари олинади.

– Ояти Каримадаги فجاء  сўзи ف  араб тилида кетма–кетликни ифодалайди. Бундан дарҳол овқат тайёрлаш ва меҳмон келганда унга ҳозирланган нарсани тезроқ келтириш зарурлиги;

–  Ояти Каримадаги بعجل سمين  сўзидан меҳмонга ҳузуридаги нарсаларнинг энг яхшисини тақдим қилиши;

– Ояти Каримадаги  فقربه   сўзидан, таомни меҳмонга яқин қўйиш лозимлиги;

– Ояти Каримадаги ألا تأكلون сўзидан, меҳмонга юксак лутф ила муомала қилиш лозимлиги олинади.

6. Таом тақдим қилишда аввал ёши ўлуғлардан бошлаши кейин ўнг томондагиларга узатиши.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга сув узатсалар:    «ابْدَءُوا بِالْكَبِيرِ» “Катталардан бошланг”, дер эдилар. Агар меҳмонлар ёшда баробар бўлсалар, ўнг томондан тақдим этилади.

غن أنس رضي الله عنه قال: أَتَانَا رَسُولُ اللّه صلى الله عليه وسلم فِي دَارِنَا هَذِهِ، فَاستَسْقَى، فَحَلَبْنَا لَهُ شَاةً لَنَا، ثُمَّ شُبتُهُ مِنْ مَاء بِئْرِنَا هَذِهِ فَأَعطَيتُهُ، وأَبُو بَكْرٍ عَنْ يَسَارِهِ، وَعُمَرُ تُجَاهَهُ، وَأَعْرَابِيٌّ عَنْ يَمِينِهِ، فَلَمَا فَرِغَ قَال عُمَرُ: هَذَا أَبُو بَكْرٍ، فَأَعْطَى الأعْرَابِي فَضْلَهُ، ثُمَّ َقَالَ: «الأَيْمَنُونَ الأَيْمَنُونَ، أَلا فَيمِّنوا قال أنس رضي الله عنه: فهي سنة، فهي سنة ثلاث مرات

Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизнинг ҳовлимизга келдилар ва биздан сув сўрадилар. У зотга қўйимизни соғиб, сутини тақдим қилдик. Кейин қудуғимиздан сув олиб, у зотга узатдим. Абу Бакр чап томонларида, Умар қаршиларида, бир аъробий ўнг томонларида эди. Сувни ичиб бўлгач, Умар: “Мана бу Абу Бакр”, – деб ишора қилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ўнг тарафдагилар, ўнг тарафдагилар”, – дедилар. Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу: “У суннатдир, у суннатдир” – деб уч бор такрорлади.

7. Меҳмонни кузатиш вақтида дарвозагача у билан бирга бориши.

فقد زار أبو عبيد القاسم بن سلام الإمام أحمد بن حنبل – رحمهما الله -، قال أبو عبيد: فلما أردت القيام قام معي، قلت: لا تفعل يا أبا عبد الله، فقال: قال الشعبي: من تمام زيارة الزائر أن تمشي معه إلى باب الدار وتأخذ بركابه.

 Абу Убайд ал Қосим ибн Салом Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳни зиёрат қилиш учун келдилар. Абу Убайд:

– Мен туришни ирода қилган эдим, Имом Аҳмад мен билан бирга қўшилиб турдилар, мен бундай қилманг, эй Абу Абдуллоҳ”, – дедим. Ул зот:

– Меҳмон ташрифининг ҳотимаси у билан бирга дарвоза олдигача бориб, унинг баракасини (дуо) олишликдир”, – деди.

8. Мезбон хонадонига ахлоқсиз, гуноҳкорларни эмас, тақводор, диёнатли меҳмонларни таклиф қилиши.

عن أبي سعيد رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «لا تُصَاحِبْ إِلا مُؤْمِنًا، وَلا يَأْكُلْ طَعَامَكَ إِلا تَقِيٌّ«

Абу Саид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Фақат мўмин билан бирга (йўлдош) бўл. Таомингдан фақат тақводоргина тановул қилсин”, – дедилар.

9. Меҳмонга бирон бир сўз ёки ҳатти – ҳаракати билан озор бермаслик. Мезбоннинг уйидан мамнун бўлган ҳолда, ҳурсанд бўлиб чиқиши.

 

Тошкент тумани “Холмуҳаммад ота” жоме масжиди имом-хатиби
Авазхўжа Бахромов манбалар асосида тайёрлади